6 cuốn sách kể câu chuyện con người và doanh nghiệp phía sau làn sóng AI

Cuốn sách theo dấu sự hình thành của trí tuệ nhân tạo hiện đại thông qua các con người, phòng thí nghiệm và công ty công nghệ đã trực tiếp tạo ra nó. Thay vì tập trung vào thuật toán, nội dung xoay quanh các quyết định tổ chức và cạnh tranh giữa những trung tâm nghiên cứu lớn như Google, DeepMind, Facebook và OpenAI, nơi AI được định hình bởi tham vọng khoa học, áp lực thương mại và cuộc đua quyền lực trong ngành công nghệ.

AI trong cuốn sách hiện lên như một sản phẩm xã hội hơn là một tiến bộ kỹ thuật thuần túy: được thúc đẩy bởi đầu tư, chiến lược doanh nghiệp và danh tiếng học thuật. Qua đó, người đọc hiểu vì sao một số hướng nghiên cứu được ưu tiên, vì sao AI phát triển nhanh trong một số môi trường nhất định, và vì sao công nghệ này mang dấu ấn rõ rệt của những tổ chức đã nuôi dưỡng nó.

Cuốn sách được viết từ trải nghiệm trực tiếp của tác giả trong việc xây dựng và điều hành các hệ thống AI quy mô lớn, ở thời điểm công nghệ bắt đầu vượt ra khỏi khả năng kiểm soát quen thuộc của các thể chế. Nội dung không tập trung vào thuật toán hay kỹ thuật, mà đi sâu vào quá trình ra quyết định, các mâu thuẫn nội bộ và giới hạn của cấu trúc quản trị khi công nghệ phát triển nhanh hơn luật pháp và chuẩn mực xã hội.

Xuyên suốt cuốn sách là lập luận rằng rủi ro của AI không nằm ở một sản phẩm cụ thể, mà ở việc các hệ thống quyền lực hiện tại chưa được thiết kế để xử lý những công nghệ có khả năng khuếch đại tác động trên diện rộng. AI được đặt cạnh sinh học tổng hợp và công nghệ tính toán như những lực có thể gây bất ổn mang tính hệ thống, đòi hỏi cách tiếp cận ở cấp độ chính sách và hợp tác toàn cầu.

Cuốn sách phân tích AI trong bối cảnh cạnh tranh giữa các quốc gia, tập trung chủ yếu vào hai trung tâm quyền lực là Mỹ và Trung Quốc. Thay vì mô tả AI như một tiến bộ kỹ thuật trừu tượng, nội dung đi vào các yếu tố rất cụ thể: dòng vốn đầu tư, khả năng tiếp cận dữ liệu, chính sách nhà nước, văn hóa doanh nghiệp và tốc độ triển khai trong thị trường thực.

Các lập luận được xây dựng từ kinh nghiệm thực tế của tác giả trong vai trò lãnh đạo và đầu tư vào các công ty AI. AI hiện lên như một năng lực chiến lược, nơi lợi thế không đến từ một phát minh đơn lẻ mà từ toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ phía sau. Cuốn sách cũng cho thấy cách những khác biệt về xã hội và thể chế dẫn đến các con đường phát triển AI rất khác nhau giữa các quốc gia.

Cuốn sách sử dụng hình thức truyện ngắn giả tưởng để mô tả các tình huống AI can thiệp vào đời sống kinh tế, xã hội và chính trị trong tương lai gần. Mỗi câu chuyện đặt nhân vật vào một bối cảnh cụ thể, nơi AI đã trở thành một phần bình thường của các quyết định hàng ngày, từ tuyển dụng, y tế đến quản lý đô thị.

Sau mỗi kịch bản là phần phân tích nhằm làm rõ đâu là công nghệ đã tồn tại, đâu là xu hướng đang hình thành và đâu là giả định về tương lai. Cách trình bày này giúp người đọc hình dung AI như một lực đang len vào đời sống từng bước, thay vì một cú nhảy đột ngột. Cuốn sách không cố gắng dự đoán chính xác tương lai, mà tạo ra các khung tưởng tượng dựa trên nền tảng công nghệ hiện có.

Cuốn sách tiếp cận AI từ câu hỏi dài hạn về khả năng con người kiểm soát những hệ thống thông minh vượt trội. Thay vì tập trung vào các ứng dụng hiện tại, nội dung đặt trọng tâm vào các kịch bản khi trí tuệ nhân tạo đạt hoặc vượt mức trí tuệ con người, và những hệ quả có thể xảy ra nếu mục tiêu của các hệ thống này không còn trùng khớp với lợi ích của nhân loại.

Các lập luận được xây dựng chủ yếu trên logic, triết học và lý thuyết rủi ro, hơn là dữ liệu thực nghiệm. Cuốn sách dành nhiều dung lượng để phân tích các con đường phát triển AI khác nhau, khả năng mất kiểm soát và những thách thức trong việc thiết kế các cơ chế an toàn. Đây là một trong những nền tảng lý thuyết quan trọng cho các cuộc thảo luận về an toàn AI ở cấp độ toàn cầu.

Cuốn sách trình bày một viễn cảnh công nghệ dựa trên giả định rằng năng lực tính toán sẽ tiếp tục tăng trưởng theo hàm mũ, kéo theo sự hội tụ giữa trí tuệ nhân tạo, sinh học và công nghệ tăng cường con người. AI được đặt trong một bức tranh lớn hơn, nơi ranh giới giữa con người và máy móc dần trở nên mờ nhạt.

Nội dung cuốn sách tập trung vào các khả năng mở rộng của con người: kéo dài tuổi thọ, tăng cường trí tuệ và tái định nghĩa khái niệm sống. Thay vì nhấn mạnh rủi ro, cuốn sách nghiêng về việc mô tả những cơ hội và sự biến đổi mà công nghệ mang lại, coi đó là bước tiếp theo trong tiến trình tiến hóa của loài người.