Hành lang hẹp

Nếu cuốn Vì sao các quốc gia thất bại giải thích tại sao thể chế quyết định thịnh vượng, thì cuốn Hành lang hẹp này của 2 tác giả Daron Acemoglu và James A. Robinson cho thấy tự do chính trị rất mong manh và vì sao chỉ một số quốc gia giữ được nó.

Xuất bản năm 2019, Acemoglu và Robinson đưa ra một khung lý thuyết mới: Tự do chỉ tồn tại khi Nhà nước đủ mạnh để bảo vệ người dân, nhưng xã hội cũng đủ mạnh để kiềm soát Nhà nước. Giữa hai cực “Nhà nước yếu → hỗn loạn” và “Nhà nước mạnh quá mức → chuyên chế”, có một “hành lang hẹp” mà rất ít quốc gia bước vào và còn ít hơn quốc gia duy trì được. Sức mạnh của cuốn sách nằm ở kho tư liệu lịch sử và thực chứng đồ sộ: Phong trào dân quyền Mỹ, các cải cách chống tham nhũng ở Lagos, lịch sử đế chế Trung Hoa, hệ thống đẳng cấp Ấn Độ, chủ nghĩa thực dân, và “Leviathan giấy” ở Mỹ Latin. Mỗi ví dụ làm rõ cách các quốc gia tiến gần, lui ra, hoặc rơi khỏi hành lang tự do.

Trong thời đại bất ổn, cuốn sách gửi đi một thông điệp đáng suy ngẫm: Tự do không bền vững, không tự nhiên, và không phải thành tựu “có rồi là xong”. Đó là một quá trình đấu tranh liên tục giữa Nhà nước và xã hội. Đây là tài liệu quan trọng cho bất kỳ ai muốn hiểu động lực của dân chủ, sự sụp đổ của các thể chế, và con đường duy nhất để bảo vệ tự do. Cuốn sách này là tài liệu nghiên cứu tốt cho người nghiên cứu chính trị – kinh tế, hoặc những ai quan tâm đến dân chủ & thể chế, nhà hoạch định chính sách, và độc giả muốn nhìn thế giới hiện tại bằng lăng kính lý thuyết sâu sắc.

Acemoglu, Robinson và Simon Johnson đã được trao Giải Nobel về Kinh tế 2024 cho các nghiên cứu so sánh của họ về sự thịnh vượng giữa các quốc gia và đế chế. Cuốn sách này cũng là 1 công trình góp phần vào giải thưởng đó.