Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử, 1660 – 1783
Mahan chỉ ra rằng kiểm soát đại dương là điều kiện nền tảng của thịnh vượng và an ninh quốc gia — một tầm nhìn vẫn nguyên giá trị trong thế kỷ XXI.
Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử, 1660 – 1783 là là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng nhất đến tư duy chiến lược hải quân trên thế giới. Sách gốc The Influence of Sea Power Upon History xuất bản năm 1890, là tác phẩm đặt nền móng cho tư duy chiến lược biển hiện đại. Alfred Thayer Mahan chỉ ra rằng sức mạnh của một quốc gia không chỉ đến từ đất liền mà phụ thuộc quyết định vào khả năng kiểm soát biển: Từ thương mại, hải trình đến những căn cứ xa bờ. Dựa trên sự trỗi dậy của các cường quốc châu Âu thế kỷ XVII–XVIII, ông cho thấy quốc gia nào sở hữu đội thương thuyền mạnh, hải quân tinh nhuệ và hệ thống cảng – tuyến hàng hải ổn định, quốc gia đó sẽ dẫn dắt trật tự thế giới.
Ảnh hưởng của Mahan lan rộng từ Mỹ, Anh, Đức đến Nhật Bản – nơi tư tưởng của ông từng trở thành kim chỉ nam cho chiến lược biển trong nửa đầu thế kỷ XX. Dù công nghệ quân sự đã thay đổi sâu sắc, các nguyên tắc cơ bản mà Mahan nêu ra về vị trí địa – kinh tế – quân sự của đại dương vẫn còn nguyên giá trị.
Trong cuốn sách, Mahan phân tích ba trục chính: Những yếu tố cấu thành sức mạnh biển của một quốc gia (địa lý, thương mại, dân cư hàng hải, năng lực quản trị); lịch sử cạnh tranh trên biển giữa Hà Lan, Anh, Pháp, Tây Ban Nha trong thế kỷ XVII–XVIII; và các nguyên tắc chiến lược cốt lõi như hạm đội tập trung, kiểm soát các điểm nghẽn hàng hải và vai trò của các căn cứ xa bờ. Đây chính là một khung lý thuyết hoàn chỉnh giải thích vì sao quyền lực biển có thể định đoạt thịnh vượng và trật tự quốc tế.
Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, khi chiến lược quốc gia hướng đến quản lý và khai thác bền vững tài nguyên biển, phát triển kinh tế biển, bảo đảm an ninh và năng lực quản trị biển đến 2030–2050 theo tinh thần Nghị quyết 48/NQ-CP năm 2023 của chính phủ, tư tưởng của Mahan giúp độc giả có thêm một nền tảng lý thuyết để hiểu vì sao biển luôn là không gian sống còn của thương mại, chủ quyền và sức mạnh quốc gia – không chỉ về quân sự, mà cả về phát triển dài hạn, an ninh môi trường và kinh tế biển.
Đây là một cuốn sách căn bản để tiếp cận tư duy “quyền lực biển” trong chiều dài lịch sử, giúp chúng ta hiểu vì sao biển luôn là tâm điểm của cạnh tranh quốc tế từ thế kỷ XVII cho tới hiện nay.
Ngày cập nhật: 22/12/2025
Mục lục
Trước nội dung chính
- Lời giới thiệu.
- Người đặt nền móng cho lí thuyết về sức mạnh trên biển.
- Lời nói đầu.
- Dẫn nhập.
Chương 1. Những thành tố của sức mạnh trên biển.
Chương II. Tình hình châu Âu năm 1660. Cuộc chiến tranh lần thứ hai (1665 – 1667) giữa Anh và Hà Lan. Những trận đánh trên biển ở Lowestoft và Trận chiến Bốn ngày.
Chương III. Cuộc chiến của Anh và Pháp trong liên minh chống Các tỉnh hợp nhất, 1672 – 1674. Kết thúc bằng cuộc chiến tranh của Pháp chống châu âu hợp nhất, 1674 – 1678. Những trận hải chiến ở Solebay, Texel và Stromboli.
Chương IV. Cách mạng Anh. Chiến tranh của liên minh Augsburg, 1688 – 1697. Những trận hải chiến ở Beachy Head và la Hougue.
Chương V. Chiến tranh giành quyền thừa kế ngai vàng Tây Ban Nha. Cuộc hải chiến ở Malaga.
Chương VI. Chế độ phụ chính ở Pháp. Alberoni ở Tây Ban Nha. Chính sách của Walpole và Fleuri. Chiến tranh giành quyền thừa kế ngai vàng Ba Lan. Buôn lậu của Anh tại các thuộc địa của Tây Ban Nha ở Mỹ châu. Anh tuyên chiến với Tây Ban Nha. 1715 – 1739.
Chương VII. Chiến tranh giữa Anh và Tây Ban Nha, 1739. Cuộc chiến giành quyền thừa kế ngai vàng Áo, 1740. Pháp liên minh với Tây Ban Nha chống Anh, 1744. Cuộc chiến trên biển của Matthews, Anson và Hawke. Hòa ước Aix – La – Chapelle, 1748.
Chương VIII. Cuộc chiến tranh 7 năm, 1756 – 1763. Sức mạnh áp đảo của Anh và những cuộc chinh phục trên biển, ở Bắc Mỹ, Châu Âu, đông và tây Ấn. Những trận đánh trên biển: Byng ở Minorca, Hawke và Conflans, Pocock và D'aché ở Đông Ấn.
Chương IX. Những sự kiện từ khi kí Hiệp ước hòa bình Paris đến năm 1778. Chiến tranh trong cuộc Cách mạng Mỹ. Cuộc chiến trên biển ở Ushant.
Chương X. Cuộc chiến trên biển ở Bắc Mỹ và Tây Ấn, 1778 – 1781. Ảnh hưởng của nó đối với cuộc Cách mạng Mỹ. Hoạt động của hạm đội ở Grenada, Dominica và vịnh Chesapeake.
Chương XI. Chiến tranh trên biển ở châu Âu, 1779 – 1782.
Chương XII. Những sự kiện ở Đông Ấn, 1778 – 1781. Suffren khởi hành từ brest đi Ấn Độ, 1781. Chiến dịch nổi bật của ông ta trên biển Ấn Độ trong các năm 1782 – 1783.
Chương XIII. Những sự kiện ở Tây Ấn sau khi Yorktown thất thủ. Xung đột giữa De Grasse với Hood. Cuộc chiến trên biển gần đảo Các Thánh. 1781 – 1782.
Chương XIV. Thảo luận mang tính phê phán cuộc chiến trên biển năm 1778.
Sau nội dung chính
- Về tác giả.