Kỷ nguyên chủ nghĩa tư bản giám sát

Kỷ nguyên chủ nghĩa tư bản giám sát là một trong những cuốn sách hiếm hoi đặt tên chính xác cho cảm giác bất an mơ hồ mà nhiều người đang sống cùng Internet và các nền tảng công nghệ lớn. Tác giả Shoshana Zuboff gọi đó là chủ nghĩa tư bản giám sát (Surveillance Capitalism), một mô hình kinh tế mới trong đó hành vi con người bị thu thập, phân tích và biến thành hàng hóa dự đoán để bán ra thị trường.

Thay vì xem dữ liệu cá nhân chỉ là thông tin người dùng, Zuboff cho thấy các tập đoàn công nghệ đã xây dựng cả một hệ thống quyền lực dựa trên việc theo dõi liên tục suy nghĩ, cảm xúc, thói quen và lựa chọn của con người. Những gì chúng ta tìm kiếm, thích, dừng lại xem, lướt qua hay phản ứng đều được chuyển hóa thành thặng dư hành vi (behavioral surplus) – nguyên liệu đầu vào cho các thuật toán dự đoán và điều chỉnh hành vi trong tương lai.

Cuốn sách đi sâu vào cấu trúc quyền lực mới mà công nghệ tạo ra. Zuboff lập luận rằng đây không chỉ là vấn đề quyền riêng tư, mà là sự xói mòn dần của quyền tự chủ, ý chí tự do và nền tảng dân chủ, khi hành vi con người bị định hướng trong im lặng, không cần cưỡng ép hay bạo lực. Điểm đáng chú ý là tác giả không coi công nghệ là kẻ thù, mà chỉ ra vấn đề nằm ở một mô hình kinh tế không được kiểm soát.

Được viết với phong cách học thuật nhưng giàu sức thuyết phục, Kỷ nguyên chủ nghĩa tư bản giám sát không phải là cuốn sách đọc nhanh hay nhẹ, nhưng là một tác phẩm nền tảng giúp người đọc hiểu vì sao Internet ngày nay không còn ngây thơ, vì sao “miễn phí” luôn có giá, và vì sao câu hỏi về tương lai con người không thể tách rời câu hỏi về quyền lực công nghệ.