Làm ra làm, chơi ra chơi

Làm ra làm, chơi ra chơi được viết trong bối cảnh lao động tri thức ngày càng bị phân mảnh bởi email, họp liên tục, mạng xã hội và các công cụ giao tiếp tức thời. Thay vì xem sự xao nhãng là vấn đề cá nhân hay thiếu kỷ luật, Cal Newport tiếp cận nó như một sự thay đổi cấu trúc của môi trường làm việc hiện đại, nơi “bận rộn” được nhầm lẫn với “có giá trị”.

Cuốn sách đưa ra khái niệm deep work: Trạng thái tập trung không gián đoạn vào các nhiệm vụ đòi hỏi nỗ lực nhận thức cao. Newport không coi đây là một thói quen tốt hay mẹo năng suất, mà là một năng lực hiếm dần trong nền kinh tế tri thức, và chính sự khan hiếm đó khiến nó trở nên có giá trị. Ngược lại với deep work là shallow work: Những công việc dễ làm, dễ đo đếm, dễ báo cáo, nhưng ít tạo ra khác biệt thực sự.

Sách dành phần lớn dung lượng để chỉ ra cơ chế khiến con người mất khả năng tập trung: Thói quen phản xạ với thông báo, tư duy có lợi thì dùng đối với công cụ số, và văn hóa làm việc đề cao khả năng phản hồi nhanh hơn là chiều sâu tư duy. Trong cách nhìn này, mất tập trung không phải do yếu kém cá nhân, mà do các chuẩn mực tổ chức đang được coi là bình thường.

Phần quan trọng của Deep Work nằm ở bốn nguyên tắc mà Newport đề xuất nhằm tái cấu trúc cách làm việc hằng ngày. Các nguyên tắc này không nhằm làm được nhiều việc hơn, mà nhằm tạo điều kiện cho những dạng công việc có giá trị cao tồn tại trở lại. Việc loại bỏ hoặc giới hạn mạng xã hội, chấp nhận sự nhàm chán, và tách biệt rõ ràng giữa thời gian sâu và thời gian nông được đặt trong một logic nhất quán, thay vì các mẹo rời rạc.

Cuốn sách đặt ra một tiền đề quan trọng: Cảm giác có ý nghĩa trong công việc gắn chặt với khả năng làm việc có chiều sâu. Khi lao động bị chia nhỏ thành các phản ứng ngắn hạn, con người khó nhận ra mối liên hệ giữa nỗ lực của mình và giá trị tạo ra. Deep Work vì vậy không chỉ nói về năng suất, mà về điều kiện để công việc trở thành một hoạt động có ý nghĩa nhận thức, thay vì chuỗi thao tác vụn vặt.