Sứ đoàn Iwakura

Sứ đoàn Iwakura xoay quanh một trong những sự kiện quan trọng nhất đầu thời Minh Trị: chuyến công du kéo dài gần hai năm của phái đoàn Nhật Bản tới Hoa Kỳ và Châu Âu từ năm 1871 đến 1873. Cuốn sách cho thấy công cuộc hiện đại hóa của Nhật Bản không chỉ diễn ra qua sách vở hay cải cách trong nước, mà còn thông qua việc trực tiếp quan sát thế giới phương Tây ở quy mô chưa từng có.

Phái đoàn do Iwakura Tomomi dẫn đầu không đơn thuần là một chuyến ngoại giao. Thành phần tham gia gồm nhiều nhân vật sau này giữ vai trò trung tâm trong nhà nước Minh Trị như Ito Hirobumi hay Okubo Toshimichi. Họ tới phương Tây để khảo sát hệ thống giáo dục, công nghiệp, quân sự, ngân hàng, hiến pháp, đường sắt và cách tổ chức xã hội hiện đại. Cuốn sách vì vậy phản ánh một thời điểm mà giới lãnh đạo Nhật Bản đang cố gắng hiểu vì sao phương Tây trở nên hùng mạnh và Nhật cần thay đổi điều gì để tồn tại.

Ian Nish đã mô tả tinh thần thực dụng của tầng lớp lãnh đạo Minh Trị. Nhật Bản không tiếp thu phương Tây như một mô hình hoàn hảo cần sao chép nguyên vẹn, mà liên tục quan sát, chọn lọc và điều chỉnh theo điều kiện riêng của mình. Quá trình hiện đại hóa hiện ra như một chuỗi thử nghiệm và học hỏi hơn là kế hoạch cố định từ đầu.

Cuốn sách cũng làm lộ ra khoảng cách rất lớn giữa Nhật Bản và các cường quốc công nghiệp vào cuối thế kỷ XIX. Những nhà máy thép, hệ thống hành chính, trường đại học hay hạ tầng giao thông mà phái đoàn nhìn thấy đã tạo nên áp lực mạnh mẽ buộc Nhật phải tăng tốc cải cách. Minh Trị Duy Tân vì vậy không chỉ xuất phát từ ý chí nội bộ, mà còn từ cảm giác khẩn cấp trước nguy cơ bị áp đặt bởi trật tự quốc tế mới.

Sứ đoàn Iwakura giúp nhìn thấy một lớp rất quan trọng của công cuộc duy tân: Nhật Bản đã trực tiếp “ra thế giới” để quan sát các trung tâm quyền lực hiện đại trước khi tái cấu trúc chính mình.