FPT bí lục
Khám phá văn hoá doanh nghiệp tại FPT
Không chỉ là cuốn sách về một doanh nghiệp, mà là tài liệu quý cho bất kỳ ai muốn hiểu cách một tổ chức hình thành và nuôi dưỡng văn hoá của mình.
FPT là một trong những doanh nghiệp điển hình của Việt Nam. Thành lập năm 1988, FPT có thể coi là “đứa con của chính sách Đổi mới” (1986). Ngay sau đó, các luật về doanh nghiệp đầu tiên được ban hành – Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp Tư nhân (1990) – mở đường cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Gần bốn thập kỷ sau, hành trình của FPT phần nào phản chiếu tiến trình phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện đại. Cuốn FPT Bí lục, xuất bản năm 2022, là một bản tổng kết đặc biệt – ghi lại những “thâm cung bí sử” của FPT, dưới góc nhìn về xây dựng văn hoá doanh nghiệp. Đây là cuốn sách được chính những người FPT viết (Nguyễn Thành Nam, Phan Phương Đạt, Lê Đình Lộc, Nông Thị Bích Vân và Nguyễn Thu Huệ đồng tác giả). Trong nhóm tác giả có ba người từng giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao tại FPT, trong đó anh Nguyễn Thành Nam là thành viên sáng lập và nguyên Tổng Giám đốc FPT.
Cuốn FPT Bí lục dựa trên khuôn khổ lý luận của Edgar H. Schein về văn hoá doanh nghiệp (điển hình là cuốn sách Lãnh đạo và văn hoá doanh nghiệp), dùng mô hình ba tầng (Hiện vật – những hiện tượng có thể nhìn thấy và cảm nhận được; Niềm tin và giá trị tuyên bố; Giả định ngầm định) để soi chiếu hành trình phát triển của FPT. Phần I giới thiệu khung lý thuyết này. Phần II minh hoạ các lý thuyết ấy qua những câu chuyện cụ thể của FPT, kèm phần bình luận của các tác giả. Phần III miêu tả sự tiến hoá của văn hoá FPT và khắc hoạ những đối lập văn hoá nảy sinh khi tổ chức lớn mạnh. Phần IV là những suy ngẫm của các tác giả – những người tự tin cho rằng “cuốn sách này là duy nhất”, và hiếm có tổ chức nào mà các nhà sáng lập sẵn sàng trải lòng như FPT.
Văn hoá FPT bắt nguồn từ chính những người sáng lập. Họ đều theo học các ngành khoa học tự nhiên, là con của các gia đình trí thức và phần lớn đã quen biết, học cùng hoặc làm việc cùng nhau từ trước. Sự tương đồng về nền tảng tri thức, môi trường sống và lối tư duy logic khiến họ dễ đồng cảm, sẵn sàng tranh luận thẳng thắn và đối xử với nhau trên tinh thần bằng hữu – nghĩa hiệp. Ngay từ những ngày đầu, FPT đã hình thành phong cách làm việc rõ ràng, nguyên tắc và mang tính khoa học – dù khi ấy quy mô còn nhỏ và nhiều quy trình chưa thật sự cần thiết. Tuy nhiên, chính những nền tảng quản trị được đặt ra sớm ấy đã giúp FPT phát triển bền vững sau này, cả theo chiều ngang (mở rộng lĩnh vực kinh doanh) lẫn chiều dọc (chuyên sâu về quản trị và tổ chức). Khi FPT phát triển thành tập đoàn với nhiều công ty thành viên, văn hoá chung bắt đầu phân hoá và xuất hiện những “tiểu văn hoá” riêng. FPT Bí lục phân tích kỹ sự khác biệt văn hoá của các đơn vị thành viên và cả “những kỳ vọng không trọn vẹn”, trong đó có sự thất bại trong chuyển giao chức vụ CEO của FPT giai đoạn những năm 2010.
Sau hơn ba thập kỷ, FPT có thể không phải doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam về doanh thu hay quy mô, nhưng lại là một trong số rất ít công ty xây dựng được “hệ điều hành” – văn hoá bền vững. Ở từng thời điểm, từng bộ phận, FPT có thể không quá nổi trội so với các doanh nghiệp khác – nhưng nhìn toàn cục, FPT là một tổ chức hiếm hoi duy trì được tinh thần học hỏi, kế thừa và chuyển giao thế hệ lãnh đạo suôn sẻ trong suốt hơn 30 năm. Không nhiều doanh nghiệp Việt Nam đủ tự tin viết và công khai những câu chuyện bên trong mình, như cách FPT đã làm qua các cuốn sử ký, các trang báo nội bộ phát hành công khai trên internet, các cuốn sách xuất bản chính thức (FPT Bí lục, Đek biết gì cũng tiến…). Sự cởi mở, tinh thần chia sẻ và khả năng tự phản tư ấy là di sản quý giá nhất của FPT, không chỉ cho người FPT mà cho cả cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Không chỉ là cuốn sách về một doanh nghiệp, FPT Bí lục là tài liệu quý cho bất kỳ ai muốn hiểu cách một tổ chức hình thành và nuôi dưỡng văn hoá của mình.
Ngày cập nhật: 05/02/2026
Mục lục
Trước nội dung chính
- Lời giới thiệu.
- Lời nói đầu.
Phần I: Mô hình văn hóa doanh nghiệp của Edgar Schein.
Chương 1: Định nghĩa, cấu trúc và tính chất của văn hóa doanh nghiệp.
- 1.1. Định nghĩa Văn hóa của Tổ chức.
- Khái niệm Văn hóa của Tổ chức.
- Định nghĩa Văn hóa Doanh nghiệp.
- Các tính chất của văn hóa.
- 1.2. Cấu trúc của Văn hóa.
- Mô hình ba cấp độ của văn hóa.
- Cấp độ 1. Các tạo tác – Những hiện tượng thấy được và cảm được.
- Cấp độ 2. Các niềm tin và giá trị tuân theo (Espoused Beliefs and Values – EBV).
- Cấp độ 3. Các ngầm định cơ bản không tranh cãi.
- 1.3. Ví dụ minh họa: DNA văn hóa của Digital Equipment Corporation (DEC).
- 1.4. Tóm tắt và kết luận.
Chương 2: Ảnh hưởng của văn hóa vĩ mô lên văn hóa doanh nghiệp.
- 2.1. Văn hóa vĩ mô có ảnh hưởng quyết định đến văn hóa doanh nghiệp.
- Các nghiên cứu văn hóa dân tộc dạng khảo sát.
- 2.2. Các yếu tố của văn hóa dân tộc có ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa doanh nghiệp.
- Ngôn ngữ và ngữ cảnh.
- Bản chất của thực tế và chân lý.
- Quan niệm cơ bản về thời gian.
- Quan niệm về không gian.
- Bản chất con người và động cơ hành động.
- Ngầm định về hoạt động mà con người nên làm với môi trường.
- Ngầm định về mối quan hệ giữa mọi người.
- 2.3. Tóm tắt và kết luận.
Chương 3: Mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và lãnh đạo.
- 3.1. Sự hình thành của Văn hóa doanh nghiệp.
- Mô hình hình thành văn hóa trong các doanh nghiệp mới thành lập.
- Người sáng lập tạo dựng văn hóa.
- 3.2. Văn hóa hình thành trong quá trình thích ứng bên ngoài và gắn kết bên trong.
- Ngôn ngữ và phạm trù tư duy.
- Sứ mệnh.
- Các mục đích là hệ quả của sứ mệnh.
- Các phương tiện: Cấu trúc, hệ thống và quy trình.
- Đo lường.
- Chiến lược khắc phục và sửa chữa.
- Xác định ranh giới nhóm và tiêu chí thành viên.
- Phân phối quyền lực, thẩm quyền và địa vị.
- Thưởng và phạt.
- Quản lý điều không thể quản lý và giải thích điều không thể giải thích.
- 3.3. Lãnh đạo gieo cấy và truyền bá văn hóa.
- Các cơ chế chủ đạo.
- Các cơ chế củng cố và ổn định.
- 3.4. Tóm tắt và kết luận.
Chương 4: Sự tiến hóa của văn hóa doanh nghiệp.
- 4.1. Sự vận động của văn hóa trong quá trình doanh nghiệp phát triển.
- Các yếu tố ảnh hưởng chung.
- Sự phân chia của tổ chức và sự phát triển của tiểu văn hóa.
- Ba tiểu văn hóa phổ quát.
- 4.2. Sự tiến hóa của văn hóa.
- Giai đoạn thành lập và tăng trưởng ban đầu.
- Giai đoạn phát triển "trung niên": Các vấn đề về kế nhiệm.
- Giai đoạn trưởng thành và nguy cơ suy thoái.
- 4.3. Tóm tắt và kết luận.
Phần II: Văn hóa FPT đã hình thành như thế nào?
Chương 5: Chân dung lãnh đạo FPT.
- 5.1. Góc nhìn văn hóa Việt Nam theo Edgar Schein.
- Các tiêu chuẩn để tìm kiếm sự thật.
- Các quan điểm về thời gian.
- Tính biểu tượng của không gian.
- Quan niệm về nhân viên và tạo động lực.
- Giả thiết về xu hướng hành động của con người.
- Các mức độ quan hệ trong xã hội.
- 5.2. Chân dung các nhà sáng lập FPT.
- Nhóm thứ nhất – MGU.
- Nhóm thứ hai – Bạn Bè.
- Nhóm thứ ba – Lợi ích (có công việc rõ ràng).
- 5.3. Các văn hóa nền khác có thể ảnh hưởng tới các thành viên sáng lập FPT.
- Toán – Khoa Học.
- Xã hội chủ nghĩa kiểu Liên Xô.
- 5.4. Nhận xét chung.
- 5.5. Bài đọc thêm.
- Bài 1: Quân khu bãi rác.
- Bài 2: Hội đồng sáng lập.
Chương 6: Các giai đoạn hình thành văn hóa FPT.
- 6.1. Giai đoạn 1, Forming – Sinh ra (1986 – 1990): Tìm kiếm định danh của tổ chức và vai trò của từng thành viên.
- Bối cảnh Việt Nam và sự thành lập FPT.
- Nhóm Nghiên cứu Trao đổi nhiệt và chất.
- Giáo sư Nguyễn Văn Đạo – Bà đỡ mát tay cho sự ra đời của FPT.
- Giáo sư Vũ Đình Cự – Người ký giấy khai sinh cho FPT.
- Những ngày đầu ở 224 Đội Cấn.
- 6.2. Giai đoạn 2, Storming – Nổi loạn (1991 – 1995): Quyết định ai là người có thẩm quyền.
- Luật doanh nghiệp tư nhân năm 1992 và sự ra đi của Lê Vũ Kỳ.
- Hợp đồng Vietnam Airlines và sự nổi lên của Bùi Quang Ngọc.
- 6.3. Giai đoạn 3, Norming – Định hình (1996 – 2002): quyết định các thành viên sẽ hoạt động theo chuẩn mực quan hệ nào.
- Thành lập các đơn vị kinh doanh.
- Chi nhánh FPT thành phố Hồ Chí Minh.
- Hợp nhất Bắc – Nam.
- 6.4. Giai đoạn 4, Performing – Trưởng thành (2003 – 2012): Tự tin hiện thực hóa những giấc mơ lớn.
- Cổ phần hóa FPT.
- Dấu chân toàn cầu.
- Tổng hội FPT.
- Chuẩn hóa quản trị FPT.
- Đại học FPT – Một hình ảnh FPT mới.
- 6.5. Kết luận.
Chương 7: Văn hóa xuất phát từ nhu cầu cạnh tranh và gắn kết của tổ chức.
- 7.1. Thích nghi ngoại cảnh – External Adaptation.
- Ý nghĩa sự tồn tại của tổ chức.
- Đặt mục tiêu.
- Phương thức tổ chức thực hiện.
- Đo đạc kết quả.
- Điều chỉnh chiến lược.
- 7.2. Cố kết nội bộ – Internal Integration.
- Định hình ngôn ngữ giao tiếp trong giới lãnh đạo FPT.
- Nhận diện người FPT.
- Khoảng cách quyền lực ở FPT.
- Thưởng và phạt.
- Cách kiểm điểm.
- Thúc đẩy giao tiếp nội bộ.
- Huyền thoại con số.
Chương 8: Lãnh đạo FPT đã “ấp đặt" văn hóa thế nào?
- 8.1. Lãnh đạo làm gương.
- 8.2. Văn hóa Toán Cơ Mgu và cách FPT tuyển dụng.
- 8.3. “Sư phụ – Đệ tử" tại FPT.
- 8.4. FPT gene – Quyền năng thành công và trường tồn.
- 8.5. Ba lần khủng hoảng và sự điều chỉnh văn hóa của FPT.
- 8.6. Nội san Chúng ta – Thư tình của người FPT.
- 8.7. Ảnh hưởng của không gian làm việc đến văn hóa FPT.
- 8.8. Viết sử ký.
- 8.9. Nghi thức và nghi lễ.
Phần III: Sự tiến hóa của văn hóa tại FPT.
Chương 9: Sự tiến hóa của văn hóa tại FPT.
- 9.1. Ảnh hưởng của thành công, tăng trưởng và sự già đi.
- Vụ kỷ luật Lê Hà Đức.
- Sự thoải mái" trong hệ thống chức danh ở FPT.
- Từ bỏ "Cái ấy" hay sự mất tập trung trong chiến lược Vai trò của Ho trong Tập đoàn.
- 9.2. Phân chia bởi địa lý – Quá trình phi tập trung.
- Fjp – Ví dụ cho sự phân chia bởi yếu tố địa lý.
- 9.3. Phân chia bởi sản phẩm, thị trường và công nghệ.
- Visky – Ví dụ cho tiến hóa đặc biệt.
- 9.4. Văn hóa nghề nghiệp.
- Ngành dọc tài chính mạnh hơn các ngành dọc khác.
- Luân chuyển cán bộ.
Chương 10: Tiếu văn hóa các đơn vị thành viên.
- 10.1. Sự hình thành và phát triển văn hóa tại FPT software.
- Người sáng lập.
- Các giai đoạn hình thành.
- Một số bài học rút ra trong quá trình xây dựng Fsoft (Trích ghi nhận của Nguyễn Thành Nam).
- 10.2. Văn hóa FPT telecom – Kết quả là tất cả.
- 10.3. Văn hóa Fis: Khách hàng là trên hết.
Chương 11: Kỳ vọng không được đáp ứng.
- 11.1. Các giai đoạn chuyển giao.
- 11.2. Phân tích nguyên nhân chuyển giao không thành công.
- 11.3. Profile Trương Đình Anh.
- Xuất thân và tuổi học trò.
- Gia nhập FPT và trở thành cha đẻ của mạng Trí tuệ Việt Nam.
- Trở thành giám đốc Fox và là một trong bốn Isp đầu tiên tại Việt Nam.
- Phân tranh Fox nam – Bắc và câu chuyện kiên trì thống nhất trong ba năm.
- Thành lập tờ báo điện tử đầu tiên ở Việt Nam – VnExpress.
- Lách luật cung cấp dịch vụ Adsl.
- Chỉ đạo việc thu thập và công bố Top 100 người giàu nhất Việt Nam.
- Tham gia thị trường Game.
- Trở thành Tổng Giám đốc FPT trong 18 tháng.
Phần IV: Suy ngẫm.
Chương 12: "bọn FPT.
- Ngầm định 1: Bằng hữu hơn anh em.
- Ngầm định 2: Các chú bàn, anh quyết.
- Ngầm định 3: Cứ máu là mong.
- Ngầm định 4: Đã yêu phải viết ra.
- Ngầm định 5: Muốn nhiều tướng tài phải biết "cắt đất phong vương".
- Ngầm định 6: Làm gì cũng phải có "anh cù".
- Ngầm định 7: Triết lý của ta nhưng phương pháp luận phải của tây.
- Ngầm định 8: Thịt trâu không dễ chia.
- Ngầm định 9: Muốn nên sự nghiệp lớn, ta phải năng la cà.
- Ngầm định 10: Không thử sao biết không làm được.
- Ngầm định 11: Tiến tây dễ lấy hơn tiến ta.
- Ngầm định 12: Muốn phát triển thì phải bảo tồn dị nhân.
- Ngầm định 13: Đại nghĩa phải bắt đầu từ đào tạo truyền nhân.
- Ngầm định 14: Chuyển giao lãnh đạo tức là chuyển giao văn hóa.
- Ngầm định 15: Thấy bói xem voi.
Chương 13: Thay cho lời kết.
Sau nội dung chính
- Phụ lục: Phỏng vấn một số nhân vật trọng yếu.
- Tài liệu tham khảo.