Bàn về Quốc hội và những thách thức của khái niệm
Cuốn sách tiếp cận Quốc hội không như một thiết chế đã hoàn tất về mặt khái niệm, mà là thực thể đang vận hành trong những căng thẳng chưa được giải quyết dứt điểm. Tác giả đặt ra câu hỏi khó: Khi bối cảnh chính trị – xã hội thay đổi, khái niệm Quốc hội truyền thống đang gặp những giới hạn nào trong thực tế?
Tác giả tách bạch Quốc hội với hình ảnh cơ quan quyền lực tối cao mang tính hình thức. Quốc hội được phân tích qua các chức năng cốt lõi (lập pháp, giám sát, đại diện) nhưng luôn đặt trong tương quan với các thiết chế khác của nhà nước và với thực tiễn phân bổ quyền lực. Nhiều vấn đề được đặt ra không phải dưới dạng thiếu hay đủ quyền, mà là quyền đó được thực thi đến đâu, trong điều kiện nào, và với logic gì.
Sách dành nhiều dung lượng cho những căng thẳng khái niệm: Giữa đại diện và chuyên nghiệp, giữa ý chí cử tri và năng lực lập pháp, giữa giám sát chính trị và tính hiệu quả của bộ máy hành pháp. Các phân tích này cho thấy Quốc hội không chỉ đối mặt với thách thức kỹ thuật hay pháp lý, mà với những mâu thuẫn cấu trúc vốn có của mô hình nghị viện hiện đại, đặc biệt trong các nhà nước đang chuyển đổi.
Tác giả sử dụng khái niệm như một công cụ phân tích, chứ không phải khẩu hiệu. Quốc hội được nhìn như một thiết kế thể chế có lịch sử, chịu ảnh hưởng của văn hóa chính trị, trình độ phát triển và cách xã hội hiểu về đại diện và quyền lực. Điều này khiến cuốn sách mang tính gợi mở nhiều hơn là kết luận, buộc người đọc phải suy nghĩ về những giả định tưởng như hiển nhiên khi nói về cơ quan lập pháp.
Ngày cập nhật: 31/01/2026
Mục lục
Trước nội dung chính
- Lời Nhà xuất bản.
- Cải cách thể chế là yêu cầu nội sinh.
- Nhận thức khái niệm: Không hiểu đúng thì không thể làm đúng!
- “Bàn về Quốc hội”: Trăn trở của một người trong cuộc.
- Lời tác giả.
Phần I. Vượt lên những thách thức của khái niệm.
- 1. Quốc hội trong khung khái niệm của việc tổ chức quyền lực nhà nước.
- 2. Đại diện như một chức năng.
- 3. Chức năng lập pháp.
- 4. Chức năng giám sát.
- 5. Hướng đến một Quốc hội chuyên nghiệp.
Phần II. Vấn đề & suy ngẫm.
- 6. Quốc hội vì ai, của ai và cho ai?
- Đôi điều về lý thuyết lập pháp.
- Năng lực lập pháp.
- Lấy ý kiến Nhân dân về sửa đổi Hiến pháp.
- Chính trị của chính sách.
- Vai trò lập pháp của Chính phủ.
- Quan hệ lập pháp – Hành Pháp.
- Chất vấn, giám sát và thông tin.
- Chất vấn là để làm rõ trách nhiệm.
- Chất vấn.
- Chất vấn và chế độ trách nhiệm.
- Quyền giám sát của Quốc hội trong các xã hội dân chủ.
- Minh bạch hóa và dân chủ.
- Tản mạn về hoạt động Giám sát của Quốc hội.
- Thông tin công chúng của Nghị viện.
- Vô hạn và hữu hạn.
- Những mặc cả trong việc lựa chọn mô hình.
- 7. Quyền lực của cử tri.
- Đại diện cho lợi ích quốc gia.
- Một số suy nghĩ về chế định đại diện.
- Dân chủ trực tiếp hay dân chủ đại diện.
- Dân chủ đại diện.
- Công cụ để cử tri giám sát đại biểu Quốc hội.
- Cử tri được gì?
- Bầu cử và ủy quyền.
- Tiếp xúc cử tri – Bài toán khó.
- 8. Các quy trình rắc rối.
- Thiết kế rồi mới thi công.
- Luật khung hay luật chi tiết.
- Chuyện làm luật.
- Rõ triết lý, dễ vận hành.
- Chính trị của cải cách hành chính.
- Hoạt động chất vấn của Quốc hội.
- 9. Những gập ghềnh trên con đường hiện đại.
- Vấn đề nằm ở lòng tin đối với công lý.
- Kiểm toán đặt ở đâu: Quyết định khó khăn.
- So sánh ủy ban dân nguyện với thanh tra Quốc hội.
- Cải cách quan trọng nhất.
- Năng lực thể chế.
- Nhóm lợi ích.
- Lỗi cơ cấu.
- Về việc đổi mới Quốc hội và Chính phủ.
- 10. Tương lai của Quốc hội.
- Đổi mới quy trình lập pháp.
- So sánh để lựa chọn.
- Khung tư duy mới.
- Vận hành hệ thống "Viện địa phương"?
- Thuốc đặc hiệu – Phải đúng liều!
- Đại biểu Quốc hội: Chuyên trách hay chuyên nghiệp?
- Đại biểu là chính khách.
- Gật và lắc.
- Luật chơi "Nhất Ngoạn, nhì Trân, tam Lân, tứ Quốc".
- Quyết ở Quốc hội (Nhân Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XI).
- Trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm chính trị.
- Công cụ để nhận biết các vấn đề của đất nước.
- Trách nhiệm đến đâu.
- Chức năng diễn đàn.
Để tiến tới một Quốc hội chuyên nghiệp.
- Lý lịch khoa học.