Đời ngắn lắm, đừng làm việc vô nghĩa!
Khi việc làm tồn tại để duy trì hệ thống hơn là tạo giá trị, câu hỏi về ý nghĩa công việc không còn là chuyện lựa chọn cá nhân.
David Graeber tiếp cận vấn đề công việc từ một điểm ít khi được đặt thành câu hỏi nghiêm túc: Cảm giác chủ quan của người lao động về sự vô nghĩa của chính công việc họ đang làm. Cuốn sách không khởi đi từ số liệu năng suất, không từ lịch sử lao động, cũng không từ các học thuyết quản trị, mà từ hàng nghìn lời kể của những người tin rằng công việc của họ không tạo ra giá trị thực nào cho xã hội.
Khái niệm việc vô nghĩa “bullshit job” được Graeber xác định không dựa trên mức lương, địa vị hay mức độ vất vả. Một công việc trở thành vô nghĩa khi người làm nó biết rõ nó vô nghĩa, nhưng vẫn buộc phải giả vờ rằng nó có ý nghĩa. Điểm then chốt nằm ở sự mâu thuẫn nội tâm này, chứ không phải ở bản thân chức danh hay ngành nghề.
Từ các lời kể thu thập được, Graeber phân loại những dạng công việc vô nghĩa thành các nhóm có cấu trúc rõ ràng: Công việc tồn tại để phô trương quyền lực; công việc chỉ nhằm hợp thức hóa các quy trình rườm rà; công việc dùng để vá lỗi cho những hệ thống được thiết kế kém. Việc phân loại này không nhằm dán nhãn cá nhân, mà làm lộ cách các tổ chức hiện đại tự sinh ra tầng tầng lớp lớp công việc để duy trì chính mình.
Cuốn sách đặc biệt nhấn mạnh đến hệ quả tinh thần của hiện tượng này. Người làm các công việc vô nghĩa không chỉ mất thời gian, mà còn bị bào mòn khả năng tự tôn. Graeber mô tả cảm giác xấu hổ âm thầm khi phải tiêu tốn phần lớn đời sống tỉnh táo cho những hoạt động mà chính mình không thể biện minh, ngay cả với bản thân.
Ở tầng sâu hơn, Graeber đặt câu hỏi về cấu trúc xã hội đã cho phép hiện tượng này lan rộng. Ông cho rằng việc “tạo ra việc làm” đã trở thành một mục tiêu tự thân, tách rời khỏi câu hỏi liệu công việc đó có cần thiết hay không. Trong cấu trúc đó, những công việc chăm sóc, duy trì và tái sản xuất đời sống thường bị xem nhẹ, trong khi các công việc giấy tờ phức tạp lại được mở rộng không ngừng.
Cuốn sách buộc người đọc đối diện với một câu hỏi khó chịu hơn: Khi một xã hội cần duy trì quá nhiều công việc mà chính người làm biết là vô nghĩa, thì vấn đề nằm ở cá nhân hay ở cấu trúc mà họ đang sống trong đó?
Ngày cập nhật: 01/02/2026
Mục lục
Trước nội dung chính
- Lời Mở đầu.
- Thế giới tràn lan những việc tào lao vô nghĩa.
Chương 1. Thế nào là công việc vô nghĩa?
- Sát thủ có phải là công việc vô nghĩa không?
- Vai trò của tính chủ quan: Người ta luôn đúng khi nói công việc của mình vô nghĩa.
- Quan niệm sai lầm: Công việc vô nghĩa chỉ giới hạn trong khu vực công.
- Vì sao thợ làm tóc là ví dụ dở tệ cho công việc vô nghĩa?
- Tỷ lệ nhảm nhí trong công việc.
Chương 2. Phân loại công việc vô nghĩa.
- Năm nhóm phân loại chính của công việc vô nghĩa.
- 1. Nhóm làm nền.
- 2. Nhóm tay sai.
- 3. Nhóm vá víu.
- 4. Nhóm làm màu.
- 5. Nhóm vẽ chuyện.
- Các kiểu công việc vô nghĩa đa dạng phức tạp.
- Có thể có một công việc vô nghĩa nào đó mà chúng ta không biết?
Chương 3. Công việc vô nghĩa là nguồn cội của bất hạnh?
- Chuyện về chàng trai khốn khổ do “ngồi không ăn lương".
- Tuổi trẻ có được kinh nghiệm gì khi làm những việc vô bổ?
- Xem xét lại về động lực làm việc của con người.
- Lược sử về kiểu công việc “được bày vẽ ra” và khái niệm “mua bán thời gian".
- Sự xung đột giữa niềm tin về thời gian với nhịp độ làm việc tự nhiên.
Chương 4. Cảm giác khi làm công việc vô nghĩa.
- Tại sao công việc vô nghĩa không phải lúc nào cũng tệ?
- Nỗi khổ của sự mơ hồ và bị ép buộc phải giả vờ.
- Nỗi khổ vì không thể tạo ra sự ảnh hưởng.
- Nỗi khốn khổ vì không được phép đau khổ.
- Nỗi khổ khi biến thành kẻ nhẫn tâm.
- Cuộc chiến tinh thần.
Chương 5. Sự bùng phát của công việc vô nghĩa.
- Lời giải thích xã hội học cho hiện tượng công việc vô nghĩa.
- Một số lời giải thích sai lầm về sự phát triển công việc vô nghĩa.
- Ngành công nghiệp tài chính: Nơi sản sinh ra việc làm vô nghĩa.
- Sự hình thành chế độ quản lý kiểu phong kiến thời hiện đại.
- Chế độ quản lý kiểu phong kiến trong các ngành công nghiệp sáng tạo.
- Tạm kết luận về sự bùng phát công việc vô nghĩa trong nền kinh tế.
Chương 6. Sự ủng hộ dành cho công việc vô nghĩa.
- Tạo một thang đo giá trị là việc bất khả thi.
- Phân biệt giá trị xã hội với giá trị kinh tế.
- Mối quan hệ nghịch đảo giữa giá trị xã hội và tiền lương.
- Nguồn gốc thần học về thái độ.
- của con người với lao động.
- Khái niệm ở Bắc Âu về lao động được trả lương.
- Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản và những thay đổi trong quan điểm về lao động.
Chương 7. Những ảnh hưởng về mặt chính trị và giải pháp.
- Tất cả điều này là những sai lầm tệ hại.
- Cuộc khủng hoảng robot hóa.
- Thu nhập Cơ bản có phải là một giải pháp triệt để?
Sau nội dung chính
- Lời cám ơn.
- Tài liệu nghiên cứu.