Duy Tân thập kiệt

Duy Tân Thập Kiệt tiếp cận Minh Trị Duy Tân từ các cá nhân cụ thể tham gia và định hình quá trình này. Cuốn sách đặt Minh Trị Duy Tân như một chuỗi chuyển đổi kéo dài, trong đó các quyết định và hành động của con người đóng vai trò trung tâm. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ “Nhật Bản đã thay đổi như thế nào” sang “ai là những người đã tạo ra sự thay đổi đó”, và họ đã hành động trong những điều kiện lịch sử cụ thể ra sao.

Tác giả chọn và chia thành ba nhóm nhân vật, phản ánh các giai đoạn khác nhau của quá trình Duy Tân.

Nhóm tiên phong gồm Yoshida Shōin và Sakamoto Ryōma, được trình bày như những người đặt nền móng tư tưởng và kết nối lực lượng. Các hoạt động của họ không trực tiếp tạo ra chính quyền mới, nhưng góp phần hình thành điều kiện để sự thay đổi có thể diễn ra.

Nhóm thứ hai, “Duy tân tam kiệt”, gồm Saigō Takamori, Ōkubo Toshimichi và Kido Takayoshi, gắn với giai đoạn lật đổ Mạc phủ và tái lập quyền lực trung ương. Ở đây, quá trình chuyển đổi hiện ra như một chuỗi các quyết định chính trị và liên minh quyền lực trong bối cảnh xung đột.

Nhóm thứ ba, “Duy tân ngũ kiệt mới”, gồm Iwakura Tomomi, Itō Hirobumi, Ōkuma Shigenobu, Fukuzawa Yukichi và Shibusawa Eiichi, được đặt trong giai đoạn xây dựng nhà nước hiện đại. Các nhân vật này đại diện cho các lĩnh vực khác nhau như ngoại giao, chính trị, giáo dục và kinh tế, cho thấy sự mở rộng của cải cách từ chính trị sang toàn bộ cấu trúc xã hội.

Thông qua việc đi vào từng nhân vật, cuốn sách làm rõ rằng quá trình Duy Tân không phải là kết quả của một kế hoạch thống nhất từ đầu, mà là tổng hợp của nhiều lựa chọn và hành động riêng lẻ. Các nhân vật không hoạt động trong một hệ thống ổn định, mà liên tục điều chỉnh chiến lược và liên minh theo bối cảnh thay đổi. Việc phân tích tiểu sử, hoạt động và đóng góp của từng người cho thấy cách các yếu tố như tư tưởng, mạng lưới quan hệ và vị trí xã hội ảnh hưởng đến hướng đi của cải cách.

Cuốn sách cũng đặt ra một lựa chọn rõ ràng: không đưa Thiên hoàng Minh Trị vào danh sách, và coi vai trò của ông cần được phân tích trong một khung tiếp cận khác. Điều này nhấn mạnh rằng việc hiểu một giai đoạn lịch sử có thể đi qua nhiều cách nhìn, trong đó cách tiếp cận qua cá nhân là một trong những lát cắt.

Duy Tân Thập Kiệt có thể được đọc như một tập hợp các chân dung độc lập, mỗi chương tập trung vào một nhân vật với niên biểu và các hoạt động chính. Khi đặt cạnh nhau, các chương tạo thành một bức tranh về cách một nhóm người, trong những vị trí khác nhau, cùng tham gia vào một quá trình chuyển đổi lớn của đất nước Nhật Bản.

Tham khảo ngoài sách:

• Video của đài NHK (phụ đề tiếng Việt): “Cuộc đời của Yoshida Shoin“