Phi lý một cách hợp lý
Câu trả lời hài hước cho những hiện tượng tâm lý kỳ quặc
Hiểu được những mặt hợp lý của sự phi lý trí giúp chúng ta không chỉ tránh sai lầm, mà còn thiết kế công việc, mối quan hệ và cuộc sống phù hợp hơn với bản chất con người.
Nếu trong cuốn Phi lý trí tác giả Dan Ariely chỉ ra rằng con người thường xuyên đưa ra những quyết định sai lệch một cách có hệ thống, thì trong cuốn Phi lý trí một cách hợp lý này ông tiếp tục đi xa hơn: Không chỉ hỏi vì sao chúng ta phi lý trí, mà còn hỏi khi nào sự phi lý trí ấy lại mang đến giá trị.
Tác giả tập trung phân tích mặt tích cực, đôi khi rất thiết yếu, của những hành vi tưởng chừng phi logic. Thông qua hàng loạt thí nghiệm hành vi, Ariely cho thấy nhiều cơ chế tâm lý khiến chúng ta làm việc, yêu thương, gắn bó và tìm kiếm ý nghĩa lại không tuân theo các giả định kinh tế cổ điển về động cơ và phần thưởng.
Ông đưa ra một luận điểm quan trọng là: Động lực của con người không tỷ lệ thuận với tiền bạc hay phần thưởng vật chất. Trong nhiều trường hợp, tiền thưởng lớn có thể làm giảm hiệu suất, trong khi cảm giác ý nghĩa, công nhận và nỗ lực cá nhân lại tạo ra cam kết bền vững hơn. Ariely cũng phân tích vì sao con người dễ hình thành thói quen xấu, vì sao ta gắn bó với những lựa chọn đã đầu tư công sức, và vì sao việc “làm trái logic” đôi khi giúp ta thích nghi tốt hơn trong các mối quan hệ và môi trường làm việc.
Khác với nhiều sách ứng dụng đơn thuần, cuốn này không đưa ra các “công thức thành công” ngắn hạn. Nó giúp người đọc nhìn lại cách mình định nghĩa hạnh phúc, thành công và động lực, đồng thời hiểu rằng những sai lệch nhận thức không chỉ là điểm yếu cần sửa, mà còn là đặc điểm tiến hóa giúp con người tìm thấy ý nghĩa trong một thế giới phức tạp.
Sách phù hợp với những ai quan tâm đến hành vi con người trong bối cảnh công việc, tổ chức, giáo dục và các mối quan hệ xã hội – nơi mà logic thuần túy thường không đủ để lý giải cách con người thực sự hành động.
Ngày cập nhật: 22/12/2025
Mục lục
Trước nội dung chính
- Lời giới thiệu.
- Các câu hỏi.
Phần 1. Được đăng trên wall street journal.
- Khi trách nhiệm ngày một tăng.
- Nghệ thuật và niềm vui khi nói “không”.
- Sự bất mãn với Netflix.
- Chuyện ăn kiêng.
- Những khoản vay bị lãng quên và được xóa bỏ.
- Hôn nhân và những quan điểm kinh tế.
- Mạng xã hội và quy tắc xã hội.
- Cà phê chồn (Kopi Luwak).
- Nỗi lo nhẫn cưới.
- Mách lẻo và những vi phạm xã hội.
- Củng cố kỷ niệm bằng sự đa dạng.
- Lợi ích của một nơi đông đúc.
- Tuyển dụng một tư vấn viên giỏi (và miễn phí).
- Tác dụng của tỏi.
- Khoa học của người ăn xin.
- Ông bà và những điều cần làm.
- Cân não trong phòng tắm công cộng.
- Cơ chế hòa hợp xã hội mang tên "tán gẫu".
- Những suy ngẫm về hôn nhân.
- Trầm ngâm khi đang chạy.
- Niềm vui khi hoàn thành công việc.
- Nghệ thuật làm nhiều việc cùng lúc.
- Gọi điện thoại về nhà.
- Ly rượu mừng và những quan niệm mê tín.
- Những câu tán tỉnh và những lời khen ngợi.
- Ảo giác trong công việc.
- Nỗi khổ và tính cách chung của mọi người.
- Những chiếc ô tô hào nhoáng.
- Chuyện ăn mặc xuềnh xoàng.
- Hãy khám phá những điều mới mẻ.
- Thử nghiệm các mối quan hệ.
- Ly hôn và những quyết định đúng đắn.
- Đầu tư vào nhân viên tư vấn tài chính.
- Hãy đối xử công bằng với những chú sóc.
- Đời sống xã hội và mạng Internet.
- Những kỳ vọng trong chuyện hẹn hò và tuyển dụng.
- Học làm người ra quyết định đúng đắn hơn (có thể thôi).
- Sức mạnh của những mong đợi.
- Thể hiện sự an toàn.
- Món quà hoàn hảo.
- Trẻ nhỏ và bài học về ăn uống.
- Lợi ích của việc than văn.
- Những phiên đấu giá nảy lửa.
- Người già và những căng thẳng của sinh viên.
- Bàn về sự may mắn.
- Những đôi tất và thế lực siêu nhiên.
- Quyên góp thập phân.
- Những khuôn mẫu tuổi trung niên.
- Ngoại tình và các chứng cứ ngoại phạm.
- Sự tiếc nuối trong bữa sáng.
- Các hoạt động về đêm.
- Làm cha mẹ.
- Những tài khoản ngân hàng chung.
- Cuộc chiến rượu Bordeaux.
- Hãy vị tha khi tắc đường.
- Sự chờ đợi nhàn rỗi.
- Tung đồng xu, ra quyết định.
- Quy tắc của rác.
- Hãy làm việc hút thuốc trở nên nguy hiểm.
- Đầu tư vào những chuyến phiêu lưu.
- Bàn về những việc làm thiếu lý trí “Giúp đỡ” người về hưu.
- Băn khoăn về việc sửa chữa sai lầm.
- Chúng ta là ai và chúng ta muốn mình là ai?
- Những phương pháp chia sẻ hóa đơn.
- Những chiếc dập ghim và đồng 25 xu.
- Hãy tập thể dục thường xuyên.
- Ký ức.
- Sách và sách nói.
- Linh hồn và thuyết đánh cược của Pascal.
- Khoe khoang giá cả.
- Các môn học và giáo viên.
- Việc (thiếu) tự chủ.
- Con số ba.
- Lãng phí thời gian vào các quyết định.
- Ăn Buffet hiệu quả.
- Đặt những câu hỏi khôn ngoan.
- Sự tự nguyện thật sự.
- Những ngày lạc quan nhất trong năm.
- Đầu tư theo cảm tính trong thị trường chứng khoán.
- Việc di chuyển đến chỗ làm và sự thích nghi.
- Cưỡi “máy giặt" tới Tucson.
- Chuyện thăng chức và những ảo tưởng về sự tiến bộ.
- Cảm xúc và sự quan tâm.
- Dự đoán hạnh phúc.
Phần 2. Những câu hỏi và lời khuyên mới.
- Khoảng cách về tri thức.
- Chuyện quan hệ.
- Những con chuột và thị trường.
- Sống thoải mái hơn.
- Sự co rút và tính trung thực.
- Những đôi giày cao gót.
- Vượt qua những tín hiệu tiêu cực.
- Thuế và Mitzvah.
- Dịch vụ bò đực.
- Thể thao và tính ghét mất mát.
Sau nội dung chính
- Lời cảm ơn.
