Trí tuệ đồng hành

Trí tuệ đồng hành không nói về AI như một công nghệ mới, cũng không dự báo viễn cảnh xa xôi, mà mô tả một tình huống đã xảy ra: Con người lần đầu tiên làm việc hằng ngày với một hệ thống có khả năng ngôn ngữ, sáng tạo và suy luận ở mức giống người. Điểm xuất phát của sách là sự kiện cuối năm 2022, khi AI tạo sinh (generative AI) trở thành công cụ tư duy phổ thông, không còn giới hạn trong phòng thí nghiệm hay đội kỹ thuật.

Tác giả đưa ra ở khái niệm trí tuệ đồng hành (co-intelligence): AI không chỉ là công cụ hỗ trợ, cũng không phải đối thủ thay thế, mà là một tác nhân trí tuệ thứ hai tham gia trực tiếp vào quá trình suy nghĩ, học tập và ra quyết định của con người. Mollick cho thấy giá trị của AI không nằm ở việc tự động hóa trọn vẹn, mà ở khả năng khuếch đại tư duy con người khi được đặt đúng vai trò: Đồng nghiệp, người dạy, huấn luyện viên, hoặc người phản biện.

Khác với nhiều sách AI thiên về đạo đức hay chính sách, Trí tuệ đồng hành được xây dựng từ quan sát thực nghiệm trong giáo dục và doanh nghiệp. Mollick phân tích cách AI làm thay đổi cấu trúc công việc trí óc: Từ viết lách, lập kế hoạch, nghiên cứu, đến học tập cá nhân. Ông chỉ ra rằng lợi thế không thuộc về người “biết AI”, mà thuộc về người biết thiết kế tương tác với AI — đặt câu hỏi, kiểm tra kết quả, phân công vai trò, và giữ quyền phán đoán cuối cùng.

Tác giả cũng chỉ rõ rủi ro nhận thức khi làm việc với AI: Xu hướng tin quá mức, lười suy nghĩ, hoặc nhầm lẫn giữa sự trôi chảy ngôn ngữ và sự chính xác của tri thức. Vì vậy, Mollick nhấn mạnh kỹ năng trung tâm của thời đại mới không phải lập trình hay câu lệnh (prompt), mà là năng lực phán đoán trong môi trường có trí tuệ nhân tạo đồng hành.