Trong hơn một thế kỷ, Giải Nobel Văn học luôn là một trong những chuẩn mực ảnh hưởng nhất của văn chương thế giới. Danh sách các tác giả được trao giải không chỉ phản ánh thành tựu cá nhân mà còn cho thấy những trung tâm văn học mạnh mẽ nhất, những thời kỳ chuyển động tư tưởng và những tiếng nói có sức lan tỏa lâu dài. Sach100 tổng hợp bài viết này dựa trên dữ liệu từ website chính thức của Giải Nobel.
Pháp dẫn đầu với 15 lần được vinh danh
15 lần của Pháp: 1901, 1904, 1915, 1921, 1927, 1937, 1947, 1952, 1957, 1960, 1964, 1985, 2008, 2014, 2022.
Không quốc gia nào có ảnh hưởng văn học rộng như Pháp. Từ những tác giả kinh điển đầu thế kỷ 20 cho đến các tiếng nói hiện đại, Pháp luôn duy trì vị thế trung tâm trong văn học phương Tây. Các nhà văn như André Gide, Albert Camus hay Patrick Modiano là những biểu tượng lớn được độc giả Việt Nam biết tới.
Thụy Điển và Hoa Kỳ đồng hạng hai (11 lần)
- Thụy Điển: 1909, 1914, 1916, 1918, 1931, 1935, 1941, 1943, 1951, 1974, 2011. Quốc gia chủ nhà Ủy ban Nobel có truyền thống mạnh trong văn học Bắc Âu, với những tác giả mang giọng điệu đậm chất nhân văn và triết lý.
- Hoa Kỳ: 1930, 1936, 1938, 1948, 1949, 1954, 1962, 1976, 1993, 2016, 2020. Từ Hemingway và Faulkner cho đến Toni Morrison và Louise Glück, văn học Mỹ thể hiện sức mạnh đa dạng của nhiều dòng chảy văn hóa.
Đức và Anh: mỗi nước 8 lần đoạt giải
- Đức: 1902, 1908, 1910, 1912, 1929, 1946, 1972, 1999.
- Anh: 1907, 1932, 1950, 1953, 1983, 2005, 2007, 2017
Đức và Anh là hai đều là nền tảng của văn học hiện đại, nơi nhiều tác giả có ảnh hưởng toàn cầu xuất hiện.
Ba Lan dẫn đầu Đông Âu, Ý và Nga tiếp nối
- Ba Lan (6 lần): 1905, 1924, 1978, 1980, 1996, 2018.
- Ý (5 lần): 1906, 1926, 1959, 1975, 1997.
- Nga (5 lần): 1933, 1958, 1965, 1970, 1987.
Ba Lan là trường hợp đặc biệt với nhiều tác giả có phong cách độc đáo, từ Szymborska đến Tokarczuk.
Ireland, Na Uy, Tây Ban Nha (4 lần mỗi nước)
- Ireland: 1923, 1925, 1969, 1995,
- Na Uy: 1903, 1920, 1928, 2023
- Tây Ban Nha: 1922, 1956, 1977, 1989
Ba quốc gia này duy trì truyền thống văn học mạnh dù quy mô dân số nhỏ.
Các nước có 2 giải
- Áo: 2004, 2019
- Chile: 1945, 1971
- Trung Quốc: 2000, 2012
- Hy Lạp: 1963, 1979
- Hungary: 2002, 2025
- Nhật Bản: 1968, 1994
- Nam Phi: 1991, 2003
Các quốc gia này tạo ra những tiếng nói độc đáo, trong đó có nhiều giải gây tiếng vang như Mặc Ngôn (Trung Quốc) hay Kenzaburō Ōe (Nhật Bản).
Các nước có 1 giải Nobel Văn học
Bỉ (1911), Thụy Sĩ (1919), Phần Lan (1939), Đan Mạch (1944), Iceland (1955), Bosnia & Herzegovina (1961), Israel (1966), Guatemala (1967), Australia (1973), Bulgaria (1981), Colombia (1982), Cộng hòa Séc (1984), Nigeria (1986), Ai Cập (1988), Mexico (1990), Saint Lucia (1992), Bồ Đào Nha (1998), Trinidad & Tobago (2001), Thổ Nhĩ Kỳ (2006), Romania (2009), Peru (2010), Canada (2013), Belarus (2015), Tanzania (2021), Hàn Quốc (2024).
Nhiều trong số này là các trường hợp nổi bật:
- Gabriel García Márquez (Colombia, 1982) – biểu tượng của hiện thực huyền ảo
- Naguib Mahfouz (Ai Cập, 1988) – tiếng nói lớn của văn học Ả Rập
- Wole Soyinka (Nigeria, 1986) – tác giả châu Phi đầu tiên đoạt Nobel
- Alice Munro (Canada, 2013) – bậc thầy truyện ngắn
Vai trò của Nobel Văn học trong hành trình đọc
Giải Nobel không phải lúc nào cũng trùng khớp với thị hiếu đại chúng, nhưng lại là một la bàn quan trọng để khám phá những tiếng nói có giá trị bền vững. Sach100 sẽ liên kết dữ liệu tác giả Nobel với những tác phẩm đã xuất bản tại Việt Nam, nhằm giúp độc giả dễ dàng tiếp cận di sản văn chương của nhân loại.
Số liệu thống kê giải Nobel Văn học trong bài được tổng hợp theo danh sách chính thức trên NobelPrize.org đến năm 2025. Trong một số trường hợp, có thể tồn tại khác biệt nhỏ giữa các nguồn do cách tính quốc tịch (nơi sinh, quốc tịch tại thời điểm trao giải, hoặc nước sở tại khi tác giả hoạt động), cũng như việc một số nhà văn từng từ chối giải nhưng vẫn xuất hiện trong thống kê của nhiều quốc gia.
